Thừa kế quyền sử dụng đất đồng sở hữu
Chồng tôi có chung với em chồng tôi 1 căn nhà, nay muốn thừa kế cho con trai tôi 1/2 phần căn nhà (phần của mình) thì phải làm thế nào?
Đối với trường hợp người chồng cùng em trai hoặc em gái (em chồng) đồng sở hữu một căn nhà và mong muốn để lại 1/2 phần căn nhà thuộc quyền sở hữu của mình cho con trai, pháp luật cho phép thực hiện việc này thông qua hình thức lập di chúc hoặc tặng cho quyền sử dụng đất.
Bộ luật Dân sự 2015 tại Điều 218. Định đoạt tài sản chung
1. Mỗi chủ sở hữu chung theo phần có quyền định đoạt phần quyền sở hữu của mình.
2. Việc định đoạt tài sản chung hợp nhất được thực hiện theo thoả thuận của các chủ sở hữu chung hoặc theo quy định của pháp luật.
3. Trường hợp một chủ sở hữu chung theo phần bán phần quyền sở hữu của mình thì chủ sở hữu chung khác được quyền ưu tiên mua.
Trong thời hạn 03 tháng đối với tài sản chung là bất động sản, 01 tháng đối với tài sản chung là động sản, kể từ ngày các chủ sở hữu chung khác nhận được thông báo về việc bán và các điều kiện bán mà không có chủ sở hữu chung nào mua thì chủ sở hữu đó được quyền bán cho người khác. Việc thông báo phải được thể hiện bằng văn bản và các điều kiện bán cho chủ sở hữu chung khác phải giống như điều kiện bán cho người không phải là chủ sở hữu chung.
Trường hợp bán phần quyền sở hữu mà có sự vi phạm về quyền ưu tiên mua thì trong thời hạn 03 tháng, kể từ ngày phát hiện có sự vi phạm về quyền ưu tiên mua, chủ sở hữu chung theo phần trong số các chủ sở hữu chung có quyền yêu cầu Tòa án chuyển sang cho mình quyền và nghĩa vụ của người mua; bên có lỗi gây thiệt hại phải bồi thường thiệt hại.
4. Trường hợp một trong các chủ sở hữu chung đối với bất động sản từ bỏ phần quyền sở hữu của mình hoặc khi người này chết mà không có người thừa kế thì phần quyền sở hữu đó thuộc về Nhà nước, trừ trường hợp sở hữu chung của cộng đồng thì thuộc sở hữu chung của các chủ sở hữu chung còn lại.
5. Trường hợp một trong các chủ sở hữu chung đối với động sản từ bỏ phần quyền sở hữu của mình hoặc khi người này chết mà không có người thừa kế thì phần quyền sở hữu đó thuộc sở hữu chung của các chủ sở hữu còn lại.
6. Trường hợp tất cả các chủ sở hữu từ bỏ quyền sở hữu của mình đối với tài sản chung thì việc xác lập quyền sở hữu được áp dụng theo quy định tại Điều 228 của Bộ luật này.
Theo Điều 609 Bộ luật Dân sự 2015 quy định: “Cá nhân có quyền lập di chúc để định đoạt tài sản của mình; để lại tài sản của mình cho người thừa kế theo pháp luật; hưởng di sản theo di chúc hoặc theo pháp luật.
Người thừa kế không là cá nhân có quyền hưởng di sản theo di chúc.”
Đồng thời, Điều 612 Bộ luật Dân sự 2015 quy định: “Di sản bao gồm tài sản riêng của người chết, phần tài sản của người chết trong tài sản chung với người khác.”
Như vậy, trong trường hợp người chồng và em chồng cùng sở hữu một căn nhà, người chồng có quyền định đoạt phần quyền sở hữu thuộc về mình để lại cho con trai thông qua di chúc. Ví dụ: Căn nhà thuộc sở hữu chung của hai anh em, mỗi người có quyền sở hữu 1/2 căn nhà. Người chồng có thể lập di chúc để lại toàn bộ phần quyền sở hữu 1/2 căn nhà thuộc về mình cho con trai. Khi người chồng qua đời, người con có quyền yêu cầu nhận phần di sản theo nội dung di chúc hợp pháp.
*Thủ tục để lại phần quyền sở hữu căn nhà cho con trai
Nếu người chồng mong muốn con trai được nhận phần tài sản sau khi mình qua đời thì phương án phù hợp là lập di chúc. Các bước thực hiện như sau:
Bước 1: Xác định quyền sở hữu và nguồn gốc hình thành căn nhà
Trước khi lập di chúc, cần kiểm tra Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu tài sản gắn liền với đất và các giấy tờ liên quan để xác định:
-
Căn nhà hiện đứng tên những ai trên Giấy chứng nhận;
-
Tỷ lệ quyền sở hữu của người chồng và em chồng;
-
Phần tài sản của người chồng là tài sản riêng hay tài sản chung của vợ chồng;
-
Căn nhà có đang thế chấp, bị kê biên hoặc phát sinh tranh chấp hay không.
Bước 2: Lập di chúc để lại tài sản cho con trai
Theo Điều 624 Bộ luật Dân sự 2015, di chúc là sự thể hiện ý chí của cá nhân nhằm chuyển tài sản của mình cho người khác sau khi chết.
Người chồng cần lập di chúc với các nội dung cơ bản như:
-
Thông tin cá nhân của người lập di chúc;
-
Thông tin nhận diện nhà đất được định đoạt;
-
Phần quyền sở hữu thuộc về người chồng;
-
Thông tin người con trai được hưởng di sản;
-
Ý chí để lại toàn bộ phần quyền sở hữu của mình cho con trai.
Nội dung di chúc cần thể hiện rõ người con được hưởng phần quyền sở hữu nào, tránh cách ghi chung chung như để lại một nửa căn nhà mà không xác định rõ phần tài sản thuộc quyền sở hữu của người lập di chúc.
Cần lưu ý người thừa kế không phụ thuộc vào nội dung di chúc (Điều 644 Bộ luật Dân sự): Cần lưu ý một số diện người thừa kế dù không có tên trong di chúc (hoặc bị cho ít hơn) vẫn được hưởng ít nhất bằng 2/3 suất của người thừa kế theo pháp luật (như con chưa thành niên, cha, mẹ, vợ, chồng, con đã thành niên mà không có khả năng lao động). Do đó, cần cân nhắc kỹ tỷ lệ phân chia nếu gia đình có các đối tượng này
Bước 3: Thực hiện công chứng di chúc
Theo Điều 630 Bộ luật Dân sự 2015 quy định:
“1. Di chúc hợp pháp phải có đủ các điều kiện sau đây:
a) Người lập di chúc minh mẫn, sáng suốt trong khi lập di chúc; không bị lừa dối, đe doạ, cưỡng ép;
b) Nội dung của di chúc không vi phạm điều cấm của luật, không trái đạo đức xã hội; hình thức di chúc không trái quy định của luật.
2. Di chúc của người từ đủ mười lăm tuổi đến chưa đủ mười tám tuổi phải được lập thành văn bản và phải được cha, mẹ hoặc người giám hộ đồng ý về việc lập di chúc.
3. Di chúc của người bị hạn chế về thể chất hoặc của người không biết chữ phải được người làm chứng lập thành văn bản và có công chứng hoặc chứng thực.
4. Di chúc bằng văn bản không có công chứng, chứng thực chỉ được coi là hợp pháp, nếu có đủ các điều kiện được quy định tại khoản 1 Điều này.
5. Di chúc miệng được coi là hợp pháp nếu người di chúc miệng thể hiện ý chí cuối cùng của mình trước mặt ít nhất hai người làm chứng và ngay sau khi người di chúc miệng thể hiện ý chí cuối cùng, người làm chứng ghi chép lại, cùng ký tên hoặc điểm chỉ. Trong thời hạn 05 ngày làm việc, kể từ ngày người di chúc miệng thể hiện ý chí cuối cùng thì di chúc phải được công chứng viên hoặc cơ quan có thẩm quyền chứng thực xác nhận chữ ký hoặc điểm chỉ của người làm chứng.”
Người chồng nên lập di chúc bằng văn bản có công chứng tại tổ chức hành nghề công chứng.
Sau khi người chồng qua đời, người con trai có thể thực hiện thủ tục nhận di sản thừa kế theo di chúc và đăng ký biến động đối với quyền sử dụng đất, quyền sở hữu tài sản gắn liền với đất theo quy định pháp luật.
Trường hợp muốn chuyển quyền sở hữu phần căn nhà cho con trai ngay thì có thể thực hiện hợp đồng tặng cho quyền sử dụng đất, quyền sở hữu tài sản gắn liền với đất theo quy định pháp luật.
Hai hình thức này có hậu quả pháp lý khác nhau. Lập di chúc không làm phát sinh việc chuyển quyền sở hữu ngay tại thời điểm lập di chúc; người lập di chúc vẫn có quyền sửa đổi, bổ sung hoặc hủy bỏ di chúc theo quy định pháp luật. Việc lập di chúc có công chứng, nội dung rõ ràng và xác định đúng phạm vi tài sản được định đoạt sẽ giúp bảo đảm quyền lợi của người con trai, đồng thời hạn chế những tranh chấp có thể phát sinh giữa các thành viên trong gia đình khi thực hiện thủ tục thừa kế.
Phương án 2: Làm thủ tục tặng cho quyền sở hữu nhà
Nếu không muốn chờ đến khi qua đời và muốn sang tên ngay cho con để con có tài sản đứng tên sớm, người đó có thể chọn phương án tặng cho một phần hoặc toàn bộ phần quyền sở hữu của mình.