Nghị định 120.2026 quy định về kinh phí hỗ trợ hoạt động tư pháp người chưa thành niên

Nghị định 120/2026/NĐ-CP của Chính phủ quy định chi tiết về kinh phí, chi phí, hỗ trợ hoạt động tư pháp người chưa thành niên và có hiệu lực từ 20/5/2026. Nghị định 120/2026/NĐ-CP đánh dấu một bước phát triển quan trọng trong việc hoàn thiện cơ chế bảo đảm quyền và lợi ích của người chưa thành niên trong hoạt động tư pháp, đặc biệt thể hiện rõ tại Khoản 3 Điều 4 về chính sách sử dụng Quỹ Bảo trợ trẻ em. So với các quy định trước đây vốn còn phân tán và chưa cụ thể, quy định mới đã thiết lập một khuôn khổ tương đối toàn diện, có trọng tâm, đồng thời thể hiện rõ tư duy tiếp cận hiện đại, lấy người chưa thành niên làm trung tâm trong quá trình hỗ trợ.

“Điều 4. Chi từ ngân sách nhà nước cho hoạt động tư pháp người chưa thành niên

Điều 4. Chi từ ngân sách nhà nước cho hoạt động tư pháp người chưa thành niên

1. Chi bảo đảm cơ sở vật chất, mua sắm trang thiết bị

a) Chi bảo đảm cơ sở vật chất, mua sắm trang thiết bị phòng điều tra thân thiện để thực hiện thủ tục tố tụng thân thiện đối với người chưa thành niên tham gia tố tụng, cơ sở vật chất của trường giáo dưỡng, trại giam riêng, phân trại, khu giam giữ dành riêng cho người chưa thành niên là phạm nhân.

b) Kinh phí thực hiện như sau:

Chi từ nguồn vốn đầu tư công: Thực hiện theo quy định của Luật Đầu tư công số 58/2024/QH15 được sửa đổi, bổ sung tại Luật số 90/2025/QH15 và các văn bản hướng dẫn.

Chi từ nguồn vốn thường xuyên: Thực hiện theo quy định của Luật Ngân sách nhà nước số 89/2025/QH15 và các văn bản hướng dẫn thi hành Luật; Nghị định số 104/2026/NĐ-CP ngày 31 tháng 3 năm 2026 của Chính phủ quy định việc lập dự toán, quản lý, sử dụng và quyết toán chi thường xuyên để thực hiện các nhiệm vụ quy định tại Điều 40 Luật Ngân sách nhà nước; Nghị định số 165/2016/NĐ-CP ngày 24 tháng 12 năm 2016 của Chính phủ quy định về quản lý, sử dụng ngân sách nhà nước đối với một số hoạt động thuộc lĩnh vực quốc phòng, an ninh được sửa đổi, bổ sung tại Nghị định số 01/2021/NĐ-CP của Chính phủ và các văn bản pháp luật khác có liên quan.

c) Căn cứ danh mục, tiêu chuẩn định mức về cơ sở vật chất, trang thiết bị do các cơ quan ban hành phù hợp với thẩm quyền, đặc thù của từng cơ quan, đơn vị thực hiện các nhiệm vụ nêu tại điểm a khoản 1 Điều này, Thủ trưởng các cơ quan đề xuất nguồn kinh phí thực hiện (nguồn chi thường xuyên, chi đầu tư công) theo quy định của pháp luật.

2. Nội dung, chế độ chi đối với phạm nhân là người dưới 18 tuổi, học sinh trường giáo dưỡng

a) Nội dung chi bao gồm: chi thực hiện chế độ ăn, mặc, ở, đồ dùng sinh hoạt, chăm sóc y tế; chi phí cho các chương trình học văn hóa, giáo dục hướng nghiệp, học nghề, lao động, sinh hoạt văn hóa, văn nghệ và vui chơi giải trí đối với học sinh trường giáo dưỡng và phạm nhân là người chưa thành niên; chi hỗ trợ tái hòa nhập cộng đồng trước khi chấp hành xong quyết định áp dụng biện pháp giáo dục tại trường giáo dưỡng đối với học sinh trường giáo dưỡng và quyết định chấp hành xong án phạt tù đối với phạm nhân là người chưa thành niên trong trại giam.

b) Chế độ chi được thực hiện theo quy định tại Nghị định số 355/2025/NĐ-CP ngày 31 tháng 12 năm 2025 của Chính phủ quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật Tư pháp người chưa thành niên về áp dụng biện pháp giáo dục tại trường giáo dưỡng, thi hành án phạt tù tại trại giam và chuẩn bị tái hòa nhập cộng đồng đối với người chưa thành niên.

3. Chi của Quỹ Bảo trợ trẻ em cho hoạt động tư pháp người chưa thành niên

a) Chi hỗ trợ cho người chưa thành niên là bị hại có hoàn cảnh khó khăn

Người chưa thành niên là bị hại có hoàn cảnh khó khăn là những người thuộc một trong các trường hợp sau: Không có nguồn nuôi dưỡng, hộ nghèo, hộ cận nghèo, khuyết tật nặng, khuyết tật đặc biệt nặng theo quy định pháp luật về người khuyết tật, bị nhiễm HIV/AIDS thuộc hộ nghèo.

Nội dung chi, mức chi:

Chi phí tư vấn, tham vấn, trị liệu tâm lý cho người chưa thành niên là bị hại do Hội đồng nhân dân cấp tỉnh quyết định mức hỗ trợ một phần kinh phí thực hiện tư vấn, tham vấn, trị liệu tâm lý cho người chưa thành niên là bị hại;

Chi hỗ trợ đột xuất, khẩn cấp 01 lần tối thiểu bằng 10 lần mức chuẩn trợ giúp xã hội theo quy định;

Trường hợp người chưa thành niên là bị hại bị tổn hại sức khỏe được chăm sóc, điều trị tại cơ sở khám bệnh, chữa bệnh, được hỗ trợ chi phí khám bệnh, chữa bệnh thực hiện theo quy định của Luật Khám bệnh, chữa bệnh, trừ trường hợp quy định tại Nghị định của Chính phủ quy định chi tiết việc sử dụng kinh phí từ Quỹ Bảo trợ trẻ em cho người chưa thành niên là bị hại;

b) Chi bồi thường cho người chưa thành niên là bị hại: Thực hiện theo Nghị định của Chính phủ quy định chi tiết khoản 3 Điều 160 Luật Tư pháp người chưa thành niên về việc sử dụng kinh phí từ Quỹ Bảo trợ trẻ em cho người chưa thành niên là bị hại.”

Trước hết, điểm mới nổi bật là việc xác định rõ ràng và có hệ thống các nhóm đối tượng được thụ hưởng chính sách. Nghị định không chỉ dừng lại ở việc đề cập chung đến người chưa thành niên có hoàn cảnh khó khăn mà đã cụ thể hóa thành các nhóm tiêu chí rõ ràng như: không có nguồn nuôi dưỡng, thuộc hộ nghèo hoặc cận nghèo, người khuyết tật nặng hoặc đặc biệt nặng, và người nhiễm HIV/AIDS thuộc hộ nghèo. Việc “định danh” cụ thể các nhóm này có ý nghĩa quan trọng trong thực tiễn, giúp các cơ quan có thẩm quyền dễ dàng xác định đối tượng, hạn chế tình trạng áp dụng tùy nghi, đồng thời bảo đảm nguồn lực hỗ trợ được phân bổ đúng trọng tâm, ưu tiên đúng những trường hợp dễ bị tổn thương nhất.

Một điểm đổi mới mang tính đột phá là việc mở rộng nội dung chi theo hướng toàn diện, đặc biệt chú trọng đến yếu tố tâm lý - lĩnh vực trước đây thường bị xem nhẹ. Lần đầu tiên, Nghị định quy định rõ việc sử dụng Quỹ để chi trả cho các hoạt động tư vấn, tham vấn và trị liệu tâm lý cho người chưa thành niên bị hại. Điều này phản ánh sự thay đổi trong nhận thức pháp lý: thiệt hại mà người chưa thành niên phải gánh chịu không chỉ là tổn thương thể chất hay vật chất mà còn bao gồm những sang chấn tâm lý sâu sắc, có thể ảnh hưởng lâu dài đến sự phát triển nhân cách. Việc hỗ trợ phục hồi tâm lý vì vậy không chỉ mang ý nghĩa nhân văn mà còn có giá trị phòng ngừa tái tổn thương và hỗ trợ tái hòa nhập xã hội bền vững.

Bên cạnh đó, Nghị định đã thiết lập một cơ chế hỗ trợ khẩn cấp với ngưỡng tối thiểu cụ thể - ít nhất bằng 10 lần mức chuẩn trợ giúp xã hội. Đây là một điểm mới rất đáng chú ý, bởi trước đây việc hỗ trợ thường thiếu chuẩn mực định lượng rõ ràng, dẫn đến sự chênh lệch trong áp dụng. Quy định mức tối thiểu không chỉ tạo ra “lưới an sinh” đủ mạnh trong các tình huống cấp bách mà còn thể hiện cam kết của Nhà nước trong việc bảo đảm mức hỗ trợ có ý nghĩa thực chất, tránh hình thức.

Ngoài ra, phạm vi hỗ trợ cũng được mở rộng sang lĩnh vực chăm sóc sức khỏe, khi Nghị định cho phép chi trả chi phí khám bệnh, chữa bệnh đối với người chưa thành niên bị hại bị tổn hại sức khỏe theo quy định của pháp luật hiện hành. Sự kết hợp giữa hỗ trợ y tế và hỗ trợ tâm lý cho thấy cách tiếp cận toàn diện, hướng đến phục hồi cả về thể chất lẫn tinh thần, thay vì chỉ xử lý hậu quả trước mắt.

Một điểm mới khác là việc trao quyền cho Hội đồng nhân dân cấp tỉnh quyết định mức hỗ trợ cụ thể. Quy định này tạo ra sự linh hoạt cần thiết, giúp chính sách được điều chỉnh phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội của từng địa phương, qua đó nâng cao tính khả thi trong thực tiễn triển khai.

Đồng thời, Nghị định cũng đặt chính sách hỗ trợ trong mối liên hệ với cơ chế bồi thường thiệt hại, qua đó nhấn mạnh rằng hỗ trợ từ Quỹ không thay thế cho trách nhiệm bồi thường mà chỉ đóng vai trò bổ trợ, kịp thời khắc phục khó khăn trước mắt cho người bị hại. Việc bảo đảm quyền được bồi thường theo quy định của Chính phủ góp phần hoàn thiện hành lang pháp lý, giúp người chưa thành niên được bảo vệ đầy đủ cả về vật chất lẫn quyền lợi pháp lý lâu dài.

Như vậy, có thể thấy những điểm mới Nghị định 120/2026/NĐ-CP không chỉ nằm ở việc mở rộng đối tượng hay tăng mức hỗ trợ, mà quan trọng hơn là sự thay đổi trong tư duy chính sách: từ hỗ trợ mang tính hành chính, phân tán sang hỗ trợ có trọng tâm, dựa trên nhu cầu thực tế và hướng đến phục hồi toàn diện. Sự kết hợp giữa hỗ trợ vật chất, chăm sóc sức khỏe, trị liệu tâm lý, cơ chế khẩn cấp và bảo đảm quyền bồi thường đã góp phần hình thành một cơ chế bảo vệ hiệu quả hơn cho người chưa thành niên bị hại, qua đó thúc đẩy xây dựng một nền tư pháp thân thiện, nhân văn và tiến bộ.

6. Các nội dung khác cho hoạt động tư pháp người chưa thành niên được ngân sách nhà nước bảo đảm theo quy định của pháp luật có liên quan.

a) Chi tổ chức các hội nghị tuyên truyền, phổ biến, quán triệt Luật số 59/2024/QH15 và các văn bản hướng dẫn Luật của các cơ quan có liên quan đến hoạt động tư pháp người chưa thành niên; chi tổ chức các lớp tập huấn về tư pháp người chưa thành niên; tập huấn kỹ năng điều tra thân thiện trong các vụ việc liên quan đến người chưa thành niên; tập huấn chuyên môn nghiệp vụ đối với tâm lý tội phạm của người chưa thành niên cho cán bộ trại tạm giam, trại giam, điều tra viên, kiểm sát viên, thẩm phán; kinh phí biên soạn tài liệu, xây dựng biểu mẫu tố tụng thân thiện, tổ chức hội nghị, thí điểm mô hình tư pháp thân thiện: Thực hiện theo quy định của pháp luật hiện hành về chế độ chi hội nghị, chi cho công tác phổ biến, giáo dục pháp luật và các văn bản khác liên quan;

b) Chi thực hiện trợ giúp pháp lý cho người chưa thành niên: Thực hiện theo quy định của pháp luật về trợ giúp pháp lý;

c) Chi phiên dịch, dịch thuật đối với người chưa thành niên là dân tộc thiểu số hoặc có nhu cầu đặc biệt: Thực hiện theo quy định của Pháp lệnh chi phí tố tụng số 05/2024/UBTVQH15 và các văn bản hướng dẫn;

d) Các nội dung khác liên quan đến hoạt động tư pháp người chưa thành niên, gồm kinh phí giám định tư pháp, tâm thần pháp y đối với đối tượng người chưa thành niên; chi công tác phí cho người tiến hành tố tụng tham gia điều tra, hỏi cung, đối chất, khám nghiệm hiện trường; các khoản chi phục vụ điều tra, kiểm sát điều tra và truy tố; chi bảo vệ, hỗ trợ nhân chứng, người bị hại; chi tổ chức thi hành biện pháp giám sát điện tử; chi tổ chức thi hành quyết định áp dụng biện pháp xử lý chuyển hướng tại cộng đồng; chi tổ chức thi hành quyết định áp dụng biện pháp giáo dục tại trường giáo dưỡng: Thực hiện theo quy định của pháp luật hiện hành về các hoạt động điều tra, tố tụng và các quy định của pháp luật có liên quan.

Nghị định không chỉ dừng lại ở việc đề cập chung đến người chưa thành niên có hoàn cảnh khó khăn mà đã cụ thể hóa thành các nhóm tiêu chí rõ ràng như: không có nguồn nuôi dưỡng, thuộc hộ nghèo hoặc cận nghèo, người khuyết tật nặng hoặc đặc biệt nặng, và người nhiễm HIV/AIDS thuộc hộ nghèo. Việc “định danh” cụ thể các nhóm này có ý nghĩa quan trọng trong thực tiễn, giúp các cơ quan có thẩm quyền dễ dàng xác định đối tượng, hạn chế tình trạng áp dụng tùy nghi, đồng thời bảo đảm nguồn lực hỗ trợ được phân bổ đúng trọng tâm, ưu tiên đúng những trường hợp dễ bị tổn thương nhất.

Một điểm đổi mới mang tính đột phá là việc mở rộng nội dung chi theo hướng toàn diện, đặc biệt chú trọng đến yếu tố tâm lý - lĩnh vực trước đây thường bị xem nhẹ. Lần đầu tiên, Nghị định quy định rõ việc sử dụng Quỹ để chi trả cho các hoạt động tư vấn, tham vấn và trị liệu tâm lý cho người chưa thành niên bị hại. Điều này phản ánh sự thay đổi trong nhận thức pháp lý: thiệt hại mà người chưa thành niên phải gánh chịu không chỉ là tổn thương thể chất hay vật chất mà còn bao gồm những sang chấn tâm lý sâu sắc, có thể ảnh hưởng lâu dài đến sự phát triển nhân cách. Việc hỗ trợ phục hồi tâm lý vì vậy không chỉ mang ý nghĩa nhân văn mà còn có giá trị phòng ngừa tái tổn thương và hỗ trợ tái hòa nhập xã hội bền vững.

Bên cạnh đó, Nghị định đã thiết lập một cơ chế hỗ trợ khẩn cấp với ngưỡng tối thiểu cụ thể - ít nhất bằng 10 lần mức chuẩn trợ giúp xã hội. Đây là một điểm mới rất đáng chú ý, bởi trước đây việc hỗ trợ thường thiếu chuẩn mực định lượng rõ ràng, dẫn đến sự chênh lệch trong áp dụng. Quy định mức tối thiểu không chỉ tạo ra “lưới an sinh” đủ mạnh trong các tình huống cấp bách mà còn thể hiện cam kết của Nhà nước trong việc bảo đảm mức hỗ trợ có ý nghĩa thực chất, tránh hình thức.

Ngoài ra, phạm vi hỗ trợ cũng được mở rộng sang lĩnh vực chăm sóc sức khỏe, khi Nghị định cho phép chi trả chi phí khám bệnh, chữa bệnh đối với người chưa thành niên bị hại bị tổn hại sức khỏe theo quy định của pháp luật hiện hành. Sự kết hợp giữa hỗ trợ y tế và hỗ trợ tâm lý cho thấy cách tiếp cận toàn diện, hướng đến phục hồi cả về thể chất lẫn tinh thần, thay vì chỉ xử lý hậu quả trước mắt.

Một điểm mới khác là việc trao quyền cho Hội đồng nhân dân cấp tỉnh quyết định mức hỗ trợ cụ thể. Quy định này tạo ra sự linh hoạt cần thiết, giúp chính sách được điều chỉnh phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội của từng địa phương, qua đó nâng cao tính khả thi trong thực tiễn triển khai.

Đồng thời, Nghị định cũng đặt chính sách hỗ trợ trong mối liên hệ với cơ chế bồi thường thiệt hại, qua đó nhấn mạnh rằng hỗ trợ từ Quỹ không thay thế cho trách nhiệm bồi thường mà chỉ đóng vai trò bổ trợ, kịp thời khắc phục khó khăn trước mắt cho người bị hại. Việc bảo đảm quyền được bồi thường theo quy định của Chính phủ góp phần hoàn thiện hành lang pháp lý, giúp người chưa thành niên được bảo vệ đầy đủ cả về vật chất lẫn quyền lợi pháp lý lâu dài.

Như vậy, có thể thấy những điểm mới Nghị định 120/2026/NĐ-CP không chỉ nằm ở việc mở rộng đối tượng hay tăng mức hỗ trợ, mà quan trọng hơn là sự thay đổi trong tư duy chính sách: từ hỗ trợ mang tính hành chính, phân tán sang hỗ trợ có trọng tâm, dựa trên nhu cầu thực tế và hướng đến phục hồi toàn diện. Sự kết hợp giữa hỗ trợ vật chất, chăm sóc sức khỏe, trị liệu tâm lý, cơ chế khẩn cấp và bảo đảm quyền bồi thường đã góp phần hình thành một cơ chế bảo vệ hiệu quả hơn cho người chưa thành niên bị hại, qua đó thúc đẩy xây dựng một nền tư pháp thân thiện, nhân văn và tiến bộ.